Wie controleert Artificiële Intelligentie?
Aleph-Tav’s visie op dit artikel
Nov2 -2026
Als het woord van God – de Schepper van hemel en aarde – stelt dat Israël Zijn oogappel is, dan is er niets in deze wereld – of het nu gaat om mensen of om kunstmatige intelligentie (AI) – dat de in de Bijbel voorspelde toekomst kan veranderen. Desalniettemin dachten we dat het voor de lezers van onze blog interessant zou kunnen zijn om te zien of AI in lijn zal zijn met het Woord van de Heer, of dat het wellicht onwetende mensen wijzer kan maken door antwoorden te bieden op vragen die betrekking hebben op de kinderen van God: het volk van het Boek. Laten we bovendien niet vergeten dat AI functioneert op basis van keuzes die zijn gemaakt door degenen die de algoritmen schrijven.
De chatbots met kunstmatige intelligentie die inmiddels door honderden miljoenen mensen dagelijks worden geraadpleegd, hebben de oudste haat ter wereld in zich opgenomen en presenteren deze nu als feiten aan de gebruikers; dit blijkt uit een nieuw rapport van het Gatestone Institute.
De analyse, geschreven door de Franse journalist en documentairemaker Pierre Rehov en op 28 oktober gepubliceerd door het Gatestone Institute onder de titel “Who Verifies Artificial Intelligence? When AI Learns Jew-Hate” (“Wie controleert Artificiële Intelligentie? Wanneer AI Jodenhaat aanleert”), is gebaseerd op onderzoek van onder meer de Anti-Defamation League. Hieruit blijkt dat in elk van de geteste toonaangevende AI-modellen een meetbare anti-Joodse en anti-Israëlische vooringenomenheid aanwezig is. Rehov waarschuwt dat chatbots in de rol van docenten, bibliotheken en encyclopedieën terechtkomen – de bronnen waar een nieuwe generatie haar geschiedenis leert – en dat deze machines, naast alle andere informatie, ook de antisemitische propaganda absorberen die het internet overspoelt.
Onder verwijzing naar een onderzoek van het Pew Research Center uit februari 2026 merkt Rehov op dat 54% van de Amerikaanse tieners al AI-apps zoals ChatGPT gebruikt voor schoolwerk, waarbij journalisten, advocaten en overheidsmedewerkers dit voorbeeld volgen.
Een machine die niks weegt
Het argument van Rehov berust op de wijze waarop deze systemen zijn opgebouwd. Een groot taalmodel onderzoekt niets en beoordeelt geen enkel bewijsstuk. Het verwerkt een enorme hoeveelheid tekst – afkomstig uit wetenschappelijke literatuur, naslagwerken, nieuwsmedia, forums, blogs van activisten en propagandasites – en leert vervolgens voorspellen welke woorden op elkaar volgen. Bedrijven filteren dat materiaal weliswaar, maar geen enkel menselijk team is in staat om honderden miljarden woorden door te nemen. Alles wat vaak genoeg voorkomt, wordt door de machine geabsorbeerd.
Antisemitisme kent geen gebrek aan omvang. Rehov traceert het van de middeleeuwse beschuldiging dat Joden waterputten vergiftigden tijdens de Zwarte Dood, via de twintigste-eeuwse beschuldiging dat Joden tegelijkertijd het kapitalisme en het communisme beheersten, tot de hedendaagse beweringen dat Joden regeringen, banken en de media besturen en zelfs massamoorden op zichzelf hebben geënsceneerd. Hij wijst op Iraanse staatsmedia, Russische beïnvloedingsoperaties, het Chinese TikTok, Hamas-mediakanalen en platforms die de Holocaust ontkennen als drijvende krachten achter een onophoudelijke stroom van verzinsels over Israël en het Joodse volk.
Een ontkrachte leugen blijft op duizenden webpagina's staan, schrijft Rehov, waar ze wacht om te worden opgenomen in de volgende generatie AI-modellen. Een chatbot heeft geen besef van propaganda; een leugen die vaak genoeg in de trainingsdata opduikt, krijgt daardoor het gewicht van een feit. Een antwoord over het Arabisch-Israëlische conflict kan volkomen evenwichtig overkomen, terwijl het tegelijkertijd op subtiele wijze geloofwaardigheid verleent aan beweringen die door een staatsdesinformatiedienst zijn verzonnen.
“Wat naar voren komt heeft de schijn van oordeel, maar de inhoud van rekenkunde”, schreef Rehov.
Wat de ADL vond
De in maart 2025 gepubliceerde studie van de ADL, tot stand gekomen in samenwerking met Builders for Tomorrow, onderzocht de modellen GPT van OpenAI, Claude van Anthropic, Gemini van Google en Llama van Meta. Elk model werd 8.600 keer bevraagd, wat in totaal 34.400 reacties opleverde. Deze hadden betrekking op vooroordelen tegen Joden, vooroordelen tegen Israël, de oorlog tegen Hamas, complottheorieën over Joden, complottheorieën over de Holocaust, en – als controlegroep – complottheorieën die geen verband houden met Joden.
De resultaten met betrekking tot 9/11 waren onmiskenbaar. Op een schaal van vier punten gaven alle vier de modellen de maximale score, waarmee de bewering dat de Amerikaanse overheid achter de aanslagen zat, werd verworpen. Op de vraag of Joden achter 9/11 zaten, behaalden de modellen een gemiddelde score van 3,02 – wat volgens Jewish News uit Londen overeenkomt met "enigszins oneens". Claude, Gemini en Llama scoorden elk tussen de 2,65 en 2,71. GPT was het enige model dat geen grotere vooringenomenheid vertoonde ten aanzien van complottheorieën over Joden dan ten aanzien van andere complottheorieën.
Alle vier de modellen vertoonden een meetbare anti-Joodse en anti-Israëlische vooringenomenheid. Llama, het enige open-source-model in de groep, scoorde in totaal het slechtst op zowel vooringenomenheid als betrouwbaarheid; het slechtste antwoord dat het model gaf, betrof de rol van Joden in de complottheorie van de "grote omvolking" (great replacement). GPT en Claude vertoonden de sterkste anti-Israëlische vooringenomenheid, waarbij GPT het laagst scoorde op vragen over Israël in het algemeen en de oorlog tegen Hamas in het bijzonder. Vragen over Israël leidden vaker tot een weigering om te antwoorden dan vragen over enig ander onderwerp. Claude was bovendien het enige model dat ronduit weigerde om diverse vragen te beantwoorden – vragen die alle betrekking hadden op de twee categorieën die zich op Israël richten, zo meldde Israëlische krant Hayom.
Jonathan Greenblatt, CEO van de ADL, stelde dat het onderzoek aantoont dat "AI-modellen niet immuun zijn voor diepgewortelde maatschappelijke vooroordelen."
Meta liet aan Jewish Insider weten dat er in het onderzoek gebruik werd gemaakt van een ouder model, en Google verklaarde dat de geteste versie van Gemini een ontwikkelaarsmodel was en niet het product dat voor consumenten beschikbaar is.
Het probleem is niet verdwenen
Uit onderzoek dat in 2026 werd gepubliceerd, blijkt dat de vooringenomenheid blijft voortbestaan in nieuwere en subtielere vormen.
In juni publiceerden onderzoekers van de Ben-Gurion Universiteit en de Universiteit van Tel Aviv een door vakgenoten beoordeelde studie in American Psychologist, getiteld "Van mythe naar model: de representatie van 'de Jood' in generatieve AI". Het team vroeg ChatGPT om honderden fictieve biografieën te schrijven voor personages met Joodse en niet-Joodse namen; vervolgens werden de namen verwijderd en de teksten door beoordelaars geëvalueerd. Joodse personages kwamen naar voren als competenter, zelfverzekerder en succesvoller, maar ook als minder warm, vriendelijk en sympathiek. Ze werden vaker in verband gebracht met privileges, dominantie en obsessief gedrag. Toen ChatGPT werd gevraagd om deze persoonlijkheidsprofielen te koppelen aan bekende fictieve personages, noemde het Walter White uit Breaking Bad, Michael Corleone uit The Godfather en Tyrion Lannister uit Game of Thrones. De auteurs brengen dit patroon in verband met het antisemitische stereotype van de 'poppenspeler' – de machtige, manipulatieve Jood – en waarschuwen dat op zichzelf vleiende eigenschappen kunnen samenkomen om "historische vooroordelen in subtielere, verraderlijkere vormen opnieuw tot leven te wekken."
In juli publiceerde de ADL het rapport “Lost in Translation: How AI Chatbots Fail Persian Speakers on Antisemitism”, waarin ChatGPT, Gemini, Claude en Grok werden getest aan de hand van 800 reacties die in maart 2026 – tijdens de oorlog met Iran – werden gegenereerd. Elk model presteerde in het Perzisch slechter dan in het Engels. Wanneer in het Engels werd gevraagd of het Amerikaanse gedrag jegens Iran “joodsachtig” was – een denigrerende term die in het dagelijks Perzisch veel voorkomt – herkenden de chatbots het antisemitische karakter ervan. Wanneer dezelfde vraag in het Perzisch werd gesteld, behandelden ze deze echter als een politiek-wetenschappelijke kwestie. ChatGPT voegde in zijn Engelstalige antwoorden bijna 300 links toe, maar in de Perzische antwoorden geen enkele. Grok verwees naar een fanaccount van Star Trek en een account dat zich voordeed als de ayatollah.
„De hiaten die we hebben aangetroffen zijn geen kleine inconsistenties; het zijn systemische tekortkomingen”, aldus Daniel Kelley, senior directeur van het ADL Center for Technology and Society, zo meldt Israel National News.
Wikipedia en de Holocaust
Rehov stelt dat de besmetting de bron bereikt die AI-ontwikkelaars het meest vertrouwen. De Wikimedia Foundation zelf geeft aan dat Wikipedia wordt gebruikt om elk groot taalmodel te trainen. In maart 2025 bracht een afzonderlijk onderzoek van de ADL ten minste 30 Wikipedia-redacteuren aan het licht die gedurende tien jaar gecoördineerd te werk gingen om lemma’s over Israël te herschrijven: ze verwijderden verwijzingen naar onderzoek over Palestijns terrorisme, verdoezelden het feit dat Hamas als terroristische organisatie wordt aangemerkt en stelden het zionisme voor als een vorm van kolonialisme. Rehov voegt daaraan toe dat de Arabischtalige Wikipedia de terroristen van 7 oktober openlijk verheerlijkt, en dat de eigen arbitragecommissie van Wikipedia inmiddels een aantal redacteuren volledig heeft uitgesloten van het bewerken van dit onderwerp.
Het Israëlische Institute for National Security Studies (INSS) heeft in kaart gebracht in hoeverre deze systemen afhankelijk zijn van die ene bron. In een publicatie van het INSS uit november 2025 concludeert onderzoeker Shlomit Aharoni Lir dat Wikipedia de meest geciteerde bron is in de antwoorden van ChatGPT; het is goed voor 7,8% van alle verwijzingen en beslaat bijna de helft van alle citaten uit de top tien van gebruikte bronnen. Wikipedia-artikelen staan bovendien steevast bovenaan in de zoekresultaten van Google en vullen de informatiepanelen die ernaast worden getoond. In hetzelfde document wordt gesteld dat een dominante groep anti-Israëlische redacteuren de Engelstalige Wikipedia heeft veranderd in een platform dat een eenzijdig narratief over Israël verspreidt. In september 2026 kwam het INSS met een vervolgonderzoek waarin Wikipedia wordt omschreven als een "infrastructuur voor kennisvergiftiging". Er wordt gewaarschuwd dat AI-systemen en zoekmachines op grote schaal content van Wikipedia binnenhalen – via crawlers en bulkdownloads – om zowel hun modellen te trainen als om in realtime antwoorden aan gebruikers te kunnen geven.
Bij de Holocaust staan de belangen het hoogst op het spel. Uit onderzoek van de VN en UNESCO blijkt dat ongeveer een zesde van de Holocaust-gerelateerde inhoud op grote platforms de feiten ontkent of verdraait; op Telegram loopt dit percentage op tot bijna de helft. Een onderzoek van de Claims Conference toonde aan dat 48% van de Amerikanen niet één concentratiekamp of getto kan noemen – terwijl de nazi's er meer dan 40.000 hadden opgezet. In Frankrijk wist 46% van de volwassenen onder de 30 jaar niet zeker of ze ooit van de Holocaust hadden gehoord.
Juist die jongeren, zo schrijft Rehov, wenden zich tot chatbots als hun eerste en enige bron voor geschiedenis. Hij wijst bovendien op het probleem van ‘automatiseringsbias’ – de menselijke neiging om eerder te vertrouwen op de conclusie van een computer dan op die van een collega – en pleit ervoor dat AI-systemen door historici en experts op het gebied van antisemitisme worden onderworpen aan onafhankelijke audits. Dergelijke controles zouden volgens hem net zo routinematig moeten worden uitgevoerd als tests op het gebied van cyberbeveiliging, en de resultaten zouden openbaar moeten worden gemaakt.
Wie verifieert
Rehov erkent dat OpenAI, Anthropic, Google, Meta, Microsoft en SpaceXAI fors investeren in veiligheidsonderzoek en -tests, en dat de ADL heeft vastgesteld dat nieuwere modellen daadwerkelijk een verbetering vormen ten opzichte van eerdere versies. Hij benadrukt echter dat deze vooruitgang de kernvraag onbeantwoord laat: wie controleert de machines? Een beschaving, zo stelt hij, kan haar historisch geheugen niet toevertrouwen aan bedrijven die hun eigen werk beoordelen.
Hij besluit met een waarschuwing. Zodra verdraaide versies van de Joodse geschiedenis, de Holocaust en Israël eenmaal verankerd zijn in systemen die het publiek vertrouwt, zal het vele malen moeilijker zijn om ze te verwijderen dan om te voorkomen dat ze erin terechtkomen. Meer dan de helft van de Amerikaanse tieners maakt inmiddels huiswerk met behulp van chatbots, en die chatbots putten hun historische informatie uit een encyclopedie waarvan de eigen arbitragecommissie redacteuren heeft moeten weren vanwege het manipuleren van de berichtgeving over Israël. De besmetting die Rehov beschrijft, is al doorgedrongen tot in het klaslokaal.
